What’s in a Name?

God heeft een Naam. Die Naam kennen we als JHWH, Jahweh of Jehova(h). In de meeste Bijbelvertalingen wordt die Naam weergegeven met ‘de HEER/HE(E)RE’ (1). Maar, wat is nu de goede uitspraak? En waar komt de Godsnaam vandaan? Een lesje Hebreeuws voor beginners.

JHWH
De Naam van God wordt in het Hebreeuws weergeven met de letters jodwaw(2)-. Als je dat naar ons schrift transcribeert krijg je JHWH, soms de Tetragrammaton genoemd, een duur, Grieks woord voor ‘vier letters’. In het oorspronkelijke Hebreeuws werden alleen de medeklinkers weergegeven. De klinkertekens zijn later toegevoegd door de Masoreten, een groep Joodse Schriftgeleerden.

JHWH
Hebreeuws lees je van rechts naar links.

IK BEN
Op de berg Horeb maakt God zich aan Mozes bekend. “Wat moet ik zeggen als de Israëlieten me vragen naar Uw Naam?” Gods antwoord is: “IK BEN DIE IK BEN.” (3) God maakt zich bekend als ‘Ik ben’, de overal aanwezige, altijd bestaande, ongeschapen Schepper van hemel en aarde.

In het Hebreeuws staat daar:
Ehjeh asher Ehjeh
‘èhjèh ‘asjèr ‘èhjèh, IK BEN/ZAL (ER) ZIJN WAARVAN GELDT DAT IK (ER) BEN/ZIJN ZAL. Daarna noemt God Zich ‘IK BEN’ en in het volgende vers JHWH. Dit is waarschijnlijk afgeleid van het imperfectum van haiah, jihjeh (Hij zal er zijn). De tweede jod is verworden tot een waw.

jihjeh.png
Jihjeh (HIJ ZAL (ER) ZIJN) en JHWH, ongevocaliseerd.

Uitspraak
Terug naar de Masoreten. Bij hun ‘Bijbelvertaling’ hebben ze ervoor gekozen om de medeklinkers JHWH niet van de goede klinkertekens te voorzien, maar om de tekst onuitspreekbaar te maken. De achtergrond daarvan is te vinden in het derde gebod: “u zult de naam van de HEERE (dus: de naam JHWH), uw God, niet ijdel gebruiken.” Als je de Naam van God helemaal niet gebruikt, dan gebruik je ‘m ook niet ijdel. Slim toch? Maar niet helemaal Bijbels correct. Want de Naam van God mocht vroeger gewoon uitgesproken worden. Dit is een semi-vroom menselijk verzinsel, waartoe God niet de opdracht heeft gegeven. In extreme mate zie je dat soms op internet nog wel eens terug, dat mensen zelfs de ‘titel’ God schrijven als G-d. De Masoreten hebben ervoor gekozen om de Godsnaam te voorzien van de klinkertekens van het woord ‘Adonai, wat mijn Heer betekent.(4) Hiermee geven ze aan dat ze vinden dat je JHWH als ‘Adonai moet lezen.

Adonai

Door de klinkers van ‘adonai over JHWH te plakken krijg je het volgende woord:

Jahweh

Bij het lezen van het Hebreeuws spreekt men JHWH meestal uit als ‘adonai of hashem (de Naam).

Nu zijn er in het Hebreeuws, zoals in elke taal, een paar regeltjes, die je even moet weten voor we verder kunnen. De eerste is dat elke medeklinker, behalve de laatste van het woord, exact één klinkerteken kan hebben. Niet meer, niet minder.(5)

De tweede regel die je moet kennen is dat er bepaalde medeklinkers zijn die als klinker kunnen worden uitgesproken, namelijk de alef, , waw en jod. Als dat zo is wordt zo’n letter een ‘leesmoeder’ genoemd. Bijvoorbeeld: een jod voorafgegaan door een chireq (i-klank) wordt een lange ‘ie’, het verschil tussen de klank in ‘ik’ en in ‘niet’. En een waw met een puntje erboven (cholem) wordt een lange ‘oo’. Je leest dit dus niet als ‘ow’ of ‘wo’, maar als ‘oo’: de waw en de cholem vormen samen één klinker.

Bij de bovenstaande representatie van JHWH zie je dus gelijk een probleem: de waw heeft twee klinkertekens! Er staat een puntje boven (de cholem, o-klank), en er staat een T-tje onder (de qamets, lange a-klank). Een waw met een cholem lees je als ‘oo’, een waw met een qamets als ‘wa’.

Jehova
In de blauwe ovaal de oo-klank en in het rood de wa-klank.

Iedereen die een beetje Hebreeuws kent weet dat dit woord niet uit te spreken is, omdat het de grammaticaregels overtreedt. Maar, net zoals de klinkers van ‘adonai en de medeklinkers van JHWH worden samengevoegd, zijn er ook mensen die dit in de uitspraak samenvoegen tot Jehova(h).(6) Deze uitspraak overtreedt de grammaticaregels van het Hebreeuws. In het Engels is deze uitspraak gangbaarder dan in het Nederlands, hier wordt de uitspraak bijna uitsluitend gebruikt door de leden van het Wachttorengenootschap, de jehova’s getuigen. 

Wat dan wel?
Jehova kan dus niet de goede uitspraak van Gods Naam zijn. Maar wat is die dan wel? Met zekerheid kunnen we dat niet zeggen. De meest gangbare uitspraak is Jahweh.(7)
Een interessantere vraag is niet wat Gods Naam is en hoe je Die uit dient te spreken, maar wat de achterliggende gedachte is. Hebreeuwse namen hebben altijd een betekenis. Het zijn altijd woorden of samenstellingen van woorden die iets over het karakter van de persoon zeggen. Wat te denken van Adam (mens), Noach (rust), Jozua/Jezus (de HEERE redt) en Abraham (vader van velen). De Naam van God betekent, zoals gezegd, HIJ ZAL (ER) ZIJN. God is er dus altijd. Voor de gelovigen is dat een flinke troost, want wat je ook overkomt: God is erbij. En voor de ongelovigen is dit een groot probleem, want God ziet al wat ze verkeerd doen.

Nog een interessant en leuk feitje: in teksten als Johannes 8:58 (“voordat Abraham er was, ben Ik”) en Johannes 18:5 (Jezus vroeg naar wie de soldaten op zoek waren. Zijn antwoordden: “Jezus, de Nazarener.” Jezus zei toen: “Ik ben het”). Beide teksten zijn een parafrase. In het Grieks staat daar voor ‘ben Ik’ en ‘Ik ben het’ ego eimi:

  Ego eimi.png

Letterlijk betekent dat ‘Ik ben’. Precies zoals God zichzelf kenbaar maakte aan Mozes! Nu snap je ook waarom de soldaten allemaal omvallen als Jezus dat zegt: Hij spreekt hier de Naam van God uit, waar een ongelofelijke kracht in schuilt.

Conclusie
Hoewel je dus niet met zekerheid kunt zeggen hoe de Godsnaam uitgesproken dient te worden, weet je wel zeker dat ‘Jehova’ niet de correcte uitspraak is. De volgende keer dat je in gesprek bent met een jehova’s getuige over de Naam van God kun je ze dus met een gerust hart naar dit artikel doorverwijzen.

 

Voetnoten
(1) Vaak met alleen de ‘H’ als hoofdletter en de rest in kleine hoofdletters, maar dat lukt niet op deze site.
(2) Waw wordt soms ook als vav getranscribeerd. Het Hebreeuws kent geen onderscheid tussen een ‘w’ en een ‘v’ zoals wij dat kennen. De transcriptie JHVH zou dus ook correct zijn.

(3) Exodus 3:14.
(4) Eigenlijk betekent ‘adonai ‘mijn Heren’, het is meervoud. Net als bij ‘elohim, ‘goden’, gaat men er vanuit dat het hier een majesteitsmeervoud betreft, vergelijk het met ‘wij, de koning’. Op basis hiervan kun je dus niet direct concluderen dat God een Drie-Eenheid is (daar zijn genoeg andere verzen en aanwijzingen voor).
(5) In dit artikel laat ik de klemtoontekens verder buiten beschouwing. Die zijn ook door de Masoreten toegevoegd, en belangrijk voor de uitspraak, zeker wanneer de teksten in de synagoge ‘gezongen’ voorgelezen worden, maar vallen buiten het beoogde bereik van dit artikel.
(6) Bij de weergave van JHWH wordt de chatef patach – de korte a-klank die onder de jod staat, weergegeven met een liggend streepje en een dubbele punt (-:) – als een sjwa (:) afgebeeld. Deze spreek je uit als een stomme ‘e’, zoals in ‘de’. Zo komt men bij Jehova in plaats van Jahova.
(7) Een interessante uitleg over de uitspraak van JHWH staat hier, het voert te ver voor dit artikel om dat helemaal over te nemen.

Advertenties

6 thoughts on “What’s in a Name?

    1. De vraagsteller in de link weet zo te zien niets van Hebreeuws af. Elohim is een pluralis majestatis, een majesteitsmeervoud (vergelijk wij, de koning). Het kan ook voor het reguliere meervoud gebruikt worden: goden. Het enkelvoud is echter el, niet eloha. Het betekent ook niet ‘zij die uit de hemel kwamen’. In het Hebreeuws zou dat zoiets zijn als ‘mebi-sjamajim’, komende (uit de) hemel.

      Like

  1. ” de gangbare naam is Jahweh”? Ja in Nederland misschien, maar ook hier stond hij pas voor het eerst in 1912 in de Leidse vertaling en dat terwijl de vorm Jehova al eeuwen lang zowel in Bijbelvertalingen werd gebruikt als in het dagelijkse leven; bv door Verdi, Keizerin Elizabeth van Oostenrijk, Victor Hugo etc.

    Like

    1. Dag Kathleen,

      Hoewel de naam ‘Jehova(h)’ inderdaad al eeuwenlang gebruikt wordt is dit nog steeds een onmogelijk construct op basis van de Hebreeuwse grammatica. Ik heb er niets op tegen wanneer mensen ‘Jehova(h)’ lezen als de Godsnaam, maar velen zijn zich er niet van bewust dat dit niet de Naam is zoals die in het Hebreeuws geklonken heeft. Het toppunt zijn natuurlijk de Jehova’s Getuigen, die bij hoog en bij laag beweren dat JHWH enkel en alleen als ‘Jehova’ uitgesproken mag worden.

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s